Zerdüştlüğün Merkezi Yezd.

İran seyahatlerimin ilki bir şubat ayına rast gelmişti, mevsim olarak Yezd Eyaletinin bulunduğu coğrafyaya çok uygun bir dönemdi. Türkiye’nin iki katından fazla bir yüzölçümüne sahip olan İran çok farklı iklim özelliklerine sahip ve bu coğrafya içinde insanı en fazla etkileyen şehirlerden biri olan Zerdüştlüğün merkezi Yezd karlar altında çok farklı ve büyüleyici bir örtüye bürünmüştü.

Uzun yıllar sonra ilk defa yağan kar İranlılar için de sürpriz olmuş ki, özel araçlarıyla bu nadir günün tadını çıkarmak için çevrede geziye çıkmışlardı. Ben de böyle bir ortamda Sessizlik Kulelerini (Dahkmeh-Dahme) gezmiş, Ateş Tapınağı’nı (Ateşgede) ziyaret etmiş, çok da etkilenmiştim.

Dünyadaki en eski tek tanrılı dinlerden ve İran’da doğmuş ve yayılmış olan Zerdüştlük, Zerdüştîlik, Mecûsîlik olarak da bilinir. Zerdüştlükte ölümden sonra Tanrı Ahura Mazda’nın huzuruna çıkılacağına inanılır. M.Ö. 1500 yıllarında kurulduğuna inanılan Zerdüştlük Büyük Pers İmparatorluğunun da resmî dini olmuştur. Zerdüştlüğün “Avesta” olarak bilinen bir kutsal kitabı bulunmaktadır. 12000 deri tabaka üzerine yazıldığı öne sürülen Avesta’nın bugüne ulaşan sureti ise 1000 fasıl ve 21 defterden oluşmaktadır.

Dini yaratan üç Zerdüşt Peygamberden bahsedilir, dini sistemleştirip yaygınlaştıran ise 3. Zerdüşt’tür; bilge, düşünce adamı ve filozoftur. Zerdüşt’ün felsefesi ve kavramları daha sonra Antik Çağ Yunan filozoflarının doğa temelli felsefelerinin çıkış noktalarını oluşturur. Örneğin Ephesos’lu Herakleitos Zerdüşt'ün felsefi inancının dünyanın beş temel elementten oluştuğunu belirtir. Bunlar toprak, su, ateş, hava ve bitkidir.

Zerdüştlük inancına göre kadın ve erkek bir arada ve birbirine arkadaş yaratılmıştır; kadın ve erkek eşit kabul edilir. Zerdüşt inancının yaygın olduğu yerlerde çok eşlilik azalmış tek eşlilik yaygınlaşmıştır. Zerdüştlük, ilk defa insan iradesine özgürlük tanıyan ve iradeye önem veren bir düşünüştür. Burada özgür irade, felsefenin başlangıcı ve dinin kul anlayışının reddi olmaktadır.

Zerdüştlükte dünyanın dört ana evreden oluştuğu inancı hakimdir:

1) İyilik ve kötülük ortaya çıkar (İnsanın yaradılış dönemini konu alır).

2) Dünya karanlığa, felakete ve kötülüklere gömülür (Nuh tufanıyla insanoğlunun yaşadığı felaket vurgulanır).

3) İyilik ve kötülük mücadelesinde iyilik kazanır. Zerdüşt halklara doğruyu, adaleti göstererek karanlığı ve aydınlığı birbirinden ayrıştırır (Zerdüştlük ve sonrasında gelişen uygarlığa vurgu yapılır).

4) Her tür kötülük ve karanlık kaybolacak, dünyaya barış ve kardeşlik hâkim olacaktır (İnsanoğlunun özgürlük düşlerine çağrışım yaparak, geleceği tasavvur eder).

Zerdüşt inancının üç prensibi ahlâkî emir olarak da adlandırılabilir: Hamata iyi düşünce, Hakhata iyi söz ve Hvarşta iyi davranış. Bu üç ahlâkî emir Ateş Tapınağı alınlığındaki Faravahar sembolü altında da yazılmıştır.

Zerdüşt inancında misafirperverlik ve cömertlik çok önemlidir. Tarım yaşamın devamı için çok önemlidir ve bol bol üretmeyi tavsiye eder. İnanca göre insan namuslu olmalı, yaşamını iyiliksever biçimde ve evliliğini de sadakatle sürdürmelidir. Hırsızlık ve öldürme en büyük günahlardandır ve kesinlikle yasaklanmıştır.

Zerdüşt sosyal sınıf kavramını ilk dile getiren kişilerdendir. O’na göre aristokrat sınıf ve rahipler halkı sömürmektedir ve bu yüzden Zerdüşt halkın yanında yer almaktadır.

Zerdüştlükle ilgili bu azıcık şeyi öğrendikten sonra bile, günümüzden yaklaşık 3500 yıl önce insanların bu inanç sistemi ve yaşam felsefesine hayran oldum. Aslında daha sonra çıkan dinlerin de temelinde olan ama maalesef uygulamada unuttukları değerler bunlar…

#iran #zerdüşt #faravahar #yezd #yazd #sessizlikkuleleri #ahuramazda