İnsanlık tarihine bakışımızı değiştiren esrarengiz Göbeklitepe’nin keşfiyle birlikte gözler Urfa ve civarına çevrildi. Böylesine eski bir kutsal mekân acaba sonrakilerin habercisi miydi? Kutsal kitaplarda adı geçen “Cennet Bahçesi” yoksa buralarda bir yerde miydi? “Peygamberler Şehri” de denen Urfa’da Hz. İbrahim’e dair anlatılan efsaneler, ateşin suya, kor halindeki odunların ise sazan balıklarına dönüşmesi efsanesi nasıl olmuş da tam da bu civarda insanların aklına gelmişti? Eski binyıllarda çok bereketli olduğunu bildiğimiz Harran Ovası işte tam da bu bereketinden dolayı kadim dinlerin kaynağı belki de… Meselâ Harran boşuna çok önemli bir “betil”, bir kutsal taş barındırmıyormuş. Civardaki “tell” de denen höyüklerin sayısı oldukça fazla ve gizemlerini koruyor, araştırılmayı bekliyorlar.

Çölleşmiş Harran Ovası, Fırat’tan getirilen su ile yeniden yeşeriyor son yıllarda. Kutsal mekânlar da bir bir ortaya çıkacak elbet. Bunlardan biri de Harran’ın doğusunda bir taş çölünün ortasında: Soğmatar. Belki de adını hiç duymadınız.

Burada yaşamış olan mistik Sabî inancı neoplatonik felsefe ile Babil astrolojisinin bir karışımı gibi, bir gök cisimleri tapınımıydı. Bu inanca göre Güneş, Ay ve diğer gezegenlerin yıldızlardan farkı yoktu ve bu gezegenlere kendi günlerinde ibadet edilirdi. Yıldızlar da birer tanrıydı ve en büyük tanrı “Işık Kralı” olan Güneş’ti. Hiyerarşide Ay, diğer gezegenler ve yıldızlar daha sonra geliyordu. Sabîler günlük tapınmalarını güneşin (Işık Kralı) gökyüzündeki yerine göre planlarlardı ve öncesinde su ile temizlenme ritüelleri bulunmaktaydı, yâni namaz ve abdest…

“Rişama” denilen bir vaftiz türü de vardı ve kesinlikle bir akarsuda yapılmalıydı. Bu da bir kabul, giriş, inisiyasyon ritüeliydi. Oruç, hac, kurban ibadetleri de vardı. Âdem, Nuh ve Vaftizci Yahya'yı peygamber kabul ediyorlardı.

Sabîlere göre gezegenler tanrıların evleriydi ve evreni yönetiyorlardı. Baş tanrı da tabii ki Güneş idi.

Soğmatar’da bu gezegenlere ithaf edilmiş mağara tapınaklar günümüzde de duruyor.

Uzun saçlı erkekleri, skandal davranışları, kıyafetleri ve inançları nedeniyle göze batan Sabîler Abbasi Halifesi El-Meymun tarafından şu seçeneklerle karşı karşıya bırakılmış:

Ya Hristiyan olun,

Ya Müslüman olun,

Ya ülkeyi terk edin.

Ya ölüm cezasına razı olun.

Bir de Hanifler ve Harraniler kavramları var ki, başka bir yazının konusu olsun…

Sabîliğin bilinen en eski dinlerinden biri olduğu kesin. Üç İbrahimî dinin Sabîlikten etkilenmiş olduğu da… Yeryüzünü ve doğayı açıklamaya çalışırken gök cisimlerini yaratıcı kabul etmek o zamanın insanıyla empati kurmaya çalışırsak akla yatkın gelebilir. Her ne kadar “Tanrı her yerde” desek de sonuçta hepimiz işaret parmağımızla yukarıyı, göğü gösteririz. O betiller, o menhir benzeri dikine taşlar, o dikilitaşlar birer işaret parmağı mıdır acep?

Göbeklitepe çok daha eski tabii. Peki, bu mistik inançların tam da bu bölgede ortaya çıkması tesadüf mü?

Bir derya bu Mezopotamya. Belki de deryaydı gerçekten…

#urfa #şanlıurfa #soğmatar #sabiler #sabilik #gökcisimlerikültü #gezegentanrılar